Tục ca lệ – Lesage – Cuốn

Bản dịch duy nhất trong tiếng Việt, được thực hiện bởi ông tổ nghề báo Việt Nam, lần đầu tiên quay lại sau 100 năm, trong tủ kinh điển của Xuất bản Khác.
Nghĩa-lý cả bài tuồng này, tóm lại ở một câu nói của thằng Phòng-tinh, là đứa ở nhà vũ-sĩ, khi nó nói với chủ nó rằng: “Thầy trò nhà ta xâu-xé một mụ điếm-đàng, mụ điếm-đàng lại bóp cổ mổ họng một gã nhà buôn, gã nhà buôn ấy lại cướp của nhà buôn khác. Thành ra một cuộc gian-dối quanh nhau rất nực cười.” Mụ điếm-đàng nói chuyện đó là một vị nam-tước phu-nhân, lai-lịch không ai được rõ lắm, người đâu trơ-tráo lạ đời, một mình khéo đãi hai người cùng say! Hai người say mê gái ấy, một là chàng Tục-ca-lệ, thật tình đắm-đuối, nhà lại có của, bao nhiêu tiền cũng chịu mất; hai là chàng vũ-sĩ kia, là chỗ bạn tri-kỷ của má-hồng này, cũng một đời đàn ông mạt kiếp, giả yêu đương người ta mà bòn lấy trăm nghìn. Vả mụ cũng là một gái khôn-ngoan, chiều cả hai thì chiều, mà lòng cũng đã quyết cuộc trăm năm chưa phải nơi định được bên nào cả. Trong ba vai tuồng ấy thì người đáng ghét ít nhứt, có lẽ lại là gã Tục. Gã vốn là người tàn-nhẫn, làm nên giàu-có, bóp cổ mổ họng người ta, cho vay một vốn bốn lãi nên có tư-bản; vậy mà trời xui ở ác gặp ác, lại đi làm quen ngay với bọn này, bụng-dạ nó nham-hiểm không kém gì mình, mà nó lại khôn hơn mình một chút, say mê nó, để nó lừa, nó dối, nó kéo, nó lôi, nó vặt lông, nó bóp cổ, trăm vành trăm vẻ, khiến cho người xem truyện ai cũng phải khinh phải ghét, mà khinh ghét nhưng cũng lại thương tình.
Ba người ấy là ba vai chính. Còn có mấy vai nữa, tác-giả tả cũng thần-tình, như vai Vơ-vét, là người tin-cẩn của lão Tục-ca-lệ, chủ bảo sao, thì làm vậy, thật là một vị hung-thần của vị hung-thần. Như vai mụ Gia-cộp, là chị của Tục lang, làm nghề bán vải bán áo, lại kiêm-quản chức bà mai; vai mụ Tục-ca-lệ, là chính-thất của Tục lang, phụ-nữ thường tình, ghen-tuông là thói, nay đi bắt, mai lại đi bắt anh chàng, làm ra lắm trò ngược mắt. Sau nữa đến vai thằng Phòng-tinh, là thằng ở của vũ-sĩ, là một c